Intersectioneel feministische lessen geleerd van inspiratiebronnen Angela Davis en Kimberlé Crenshaw

Black History’s Month loopt over in Women’s History’s Month en dat zijn niet twee losstaande gebeurtenissen voor een intersectionele feminist. Wanneer je alleen voor één groep strijd (alleen witte vrouwen, zwarte mannen, dunne homo’s, moslima’s zonder hoofddoek etc.) dan kun je jouw feminisme niet intersectioneel noemen.
Intersectionele feministen erkennen dat er meerdere vormen van onderdrukking zijn en dat sommige mensen meerdere vormen van discriminatie meemaken. Deze vormen van discriminatie komen tegelijkertijd voor en versterken elkaar. Zo ervaart een witte vrouw seksisme en een zwarte man racisme, maar ervaart een zwarte vrouw dit beide nog erger. Wanneer jij als feminist alleen strijd voor gendergelijkheid en een zwarte vrouw vraagt hiervoor mee te vechten zónder ook mee te vechten tegen racisme, zal een zwarte vrouw nooit vrij zijn van onderdrukking. En zoals Dr. Martin Luther King duidelijk zei: ’’Niemand is vrij totdat we allen vrij zijn’’.

Twee grote inspiratiebronnen binnen intersectioneel feminisme zijn Prof. Kimberlé Crenshaw en Angela Davis. De term ‘Intersectionality’ is bedacht door Crenshaw. Crenshaw is een professor in de rechten bij o.a. Colombia University. In de jaren 80 zag ze dat de wet geen rekening hield met mensen die meerdere vormen van onderdrukking ondervonden en zo is de term intersectionaliteit ontstaan. Angela Davis is een filosoof, academicus, schrijver en activist die onder andere met haar boek ‘Women, Race and Class’ miljoenen intersectionele feministen heeft geïnspireerd. Hieronder deel ik de grootste lessen die ik van hen geleerd heb:

Witte vrouwen waren én zijn medeplichtig aan onderdrukking

Laten we beginnen met een les uit Angela Davis’ boek ‘Women, Race and Gender – een boek die de gehele (lees: niet alleen witte) feministische geschiedenis van Amerika in kaart brengt.

Susan B. Anthony is hét boegbeeld van de Suffragettes in de VS. Misschien ken je haar wel. Susan B. Anthony was een rijke, witte feminist, geboren in 1820. Haar Wikipedia-pagina leest als een feministisch heldenverhaal: ze vocht voor het recht om te stemmen voor vrouwen en heeft dat tot haar dood gedaan. Ook heeft ze gestreden voor de afschaffing van de slavernij onder het mom van ‘alle mensen die onderdrukt zijn moeten samen vechten in deze burgeroorlog’. Klinkt goed toch? Wat veel mensen echter over het hoofd zien – en wat Angela Davis’ zéker niet over het hoofd ziet – is dat Susan B. Anthony eigenlijk alleen geïnteresseerd was in stemrechten voor mensen zoals haarzelf (rijk en wit).
Toen het duidelijk werd dat zwarte mannen misschien eerder stemrecht zouden krijgen dan vrouwen zei ze het volgende: ‘‘I will cut of this right arm of mine before I will ever work for or demand the ballot for the Negro and not the woman’’. Daarnaast liet ze in latere speeches weten dat onderdrukking door mannen belangrijker was om voor te vechten dan onderdrukking door rijken of witte mensen. Hiermee is duidelijk dat Susan B. Anthony eigenlijk niet om andere onderdrukte groepen gaf.

Dat anno nu Susan B. Anthony nog steeds als feministische held wordt gezien, zegt natuurlijk genoeg. Zo zijn er bijvoorbeeld tijdens de Amerikaanse verkiezingen in 2016 ontzettend veel bloemen en ‘I Voted’ stickers bij Anthony’s graf achtergelaten. En dat door Clinton stemmers.
Bij dezelfde verkiezing hebben, volgens Pew Research Center’s rapport, 47% van de witte vrouwen voor Trump gestemd, tegenover 98% van de zwarte vrouwen voor Clinton. Dit zijn maar een paar voorbeelden van witte vrouwen die actief nog bijdragen aan het witte patriarchaat. Meer voorbeelden? Lees dan Rachel Cargle’s artikel ‘When When Feminism Is White Supremacy in Heels

Luister naar én vecht voor anderen. Dan komen we samen ergens.

Even terug naar Susan B. Anthony. Tijdens haar vele campagnes wilde ze onder meer dat arme vrouwen uit de arbeidsklasse zich meer inzetten voor stemrecht. Stemrecht was immers het állerbelangrijkste. Echter, stemrecht was voor deze groep mensen niet een prioriteit want zou hun situatie niet verbeteren. De mannen in hun omgeving hadden namelijk stemrecht, maar leefden nog steeds in wanhopige armoede en slechte omstandigheden. Als Anthony naar hun problemen had geluisterd en ook vocht tegen het kapitalisme, dan was hun beweging voor gelijkheid waarschijnlijk groter en vooral effectiever geweest.

In Women, Race and Gender laat Davis zien hoe feministische acties constant minder effectief zijn, omdat deze alleen gericht zijn op een selectieve groep vrouwen. Wanneer alle mensen die onderdrukt worden in ons witte, kapitalistische en patriarchale systeem samen zouden werken, zijn we groter dan die ene groep witte mannen. Een belangrijke les om te onthouden.

Ga niet all-in voor politiek die niet all-in voor jou gaat

Nu dan een les van Kimberlé Crenshaw. Tijdens een lezing bij de Universiteit van Amsterdam in 2019 stelde ze: ‘‘Don’t ride or die for politics that don’t ride or die for you’’. Wanneer een politieke partij (maar ook vrienden, partners, werkomgeving) niet vecht voor elk onderdeel van jouw identiteit – van huidskleur tot geloof, seksualiteit, gender etc. – vecht dan ook niet voor deze partij.

In een interview met Time Magazine legt ze uit: ‘‘The issues that concern women are often afterthoughts. Even the Democrats’ approach to racial inequality is focused primarily on men and boys. Anything that’s meant to address gender inequality has to include a racial lens, and anything that’s meant to address racial inequality has to include a gender lens. Unfortunately that hasn’t been the center of political and policy debate. The image of the citizen is still a male citizen. When you get to a few gender topics—like reproductive rights—then we talk about women. But politics and policy are pretty much like 
medicine used to be and still is: the male body is the body.’’

Onderdrukking uit zich niet alleen materieel

Ja, ongelijkheid zie je goed terug in materiële dingen. Wie verdient het meeste, op wiens naam staat een huis, wie heeft genoeg kapitaal om een bedrijf te beginnen en meer. Maar tijdens haar lezing vroeg Crenshaw ook het volgende: wie mag verhalen vertellen? Naar wiens verhaal wordt geluisterd, wiens verhaal zien we terug in onze films, boeken en series? Zijn dat alleen de verhalen van witte, rijke mannen of witte vrouwen? En als het dan mensen van kleur zijn, luisteren we alleen naar de opgeleide, aangename, ‘niet boze’ mensen?
Denk bij verhalen aan de bekende ‘white saviour’ films. Hierin redden witte mensen altijd mensen van een andere huidskleur. Of denk aan de vele vrouwelijke karakters in films die vaak door mannen worden geschreven. Of dat we allemaal alleen maar boeken lezen die geschreven zijn door witte, hetero mannen. Zo kunnen we nog wel doorgaan, maar één ding is duidelijk: zo missen we een belangrijk perspectief. Ook dit is dus een manier om ongelijkheid te meten en belangrijk om voor te strijden.

Intersectionaliteit is geen magisch woord - het vereist werk.

Tijdens Crenshaw’s lezing vroeg een leerling om hulp bij haar volgende probleem. De UVA wilde diversiteit serieuzer nemen en heeft gevraagd om een plan van aanpak. De betreffende leerling heeft met anderen een intersectioneel plan opgesteld. Maar toen de Chief Diversity Officer aangesteld moest worden, koos de UVA toch voor een witte vrouw. Professor Crenshaw was niet verbaasd. Haar wijze woorden: intersectionaliteit is niet een magisch woord dat alles opeens gaat fixen. De strijd voor gelijkheid is precies dat: een gevecht. Overal om ons heen zijn mensen die liever een (onbewuste) onderdrukker zijn dan veranderen en het is aan ons om voor onze en andere hun vrijheid te strijden. 

Begin bij jezelf

De grootste les die ik zelf van Crenshaw en Davis heb geleerd: begin bij jezelf. Jij bent deel van de beweging voor gelijkheid en jij hebt invloed. Kijk naar jezelf, jouw eigen privileges en hou jezelf een spiegel voor. Waar draag jij nog bij aan onderdrukking van anderen en hoe kun je dit beter doen? Heb een kritisch oog voor de leiders en mensen om je heen, maar vooral ook voor jezelf. Intersectionaliteit is niet makkelijk, maar actief hiermee bezig zijn gaat iedereen helpen.

Share this post

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email

Over spelling en interpunctie

Vrouwengereedschap wordt onderhouden door vrijwilligers. Naast het bijhouden van deze website en social media kanalen, hebben wij allen ook een full-time baan. Daarom kan het voorkomen dat er hier en daar spellings- of interpunctiefouten in onze tekst staan. En dat vinden wij helemaal niet erg! Zolang onze stukken leesbaar zijn en de boodschap duidelijk is, maken wij ons geen zorgen over een foutje. Hopelijk jij ook niet ;)