Waarom de cuts in het cultuurbudget jou als intersectionele feminist ook aangaan

Na de meest recente bezuinigingen in het cultuurbudget afgelopen november, zitten zowat alle kunstenaars met de handen in het haar. Als professionele danser afkomstig uit België maar werkzaam in Nederland, ben ik zelf alleszins bezorgd – om het zachtjes uit te drukken. In België wordt maar liefst 60% van de projectsubsidies in de cultuursector geschrapt: dat zijn de subsidies die naar jonge theatermakers, kunstenaars en choreografen gaan. Een paar dagen na het nieuws over deze cuts, trad Nederland in dezelfde ontmoedigende voetsporen met een bezuiniging van 8,6 miljoen in de podiumkunsten.

Kunst wordt niet snel als prioriteit gezien; economie, onderwijs en zorg gaan bijvoorbeeld voor. Terwijl kunst eigenlijk broodnodig is voor elke mens én voor de verandering van het systeem. Hieronder leg ik uit waarom het voor de vooruitgang van onze maatschappij zo belangrijk is dat kunst gefinancierd wordt. Alle vrouwen en femmes hebben baat bij een rechtvaardiger cultuurbeleid.

Kunst en feminisme gaan hand in hand

Kunst heeft altijd een rol gespeeld in de opkomst en het verspreiden van het feminisme. Of we het nu hebben over de eerste, tweede of derde golf; vrouwelijke artiesten hebben de beweging steeds ondersteund en vooruit gebracht door in hun werk op te komen voor vrouwenrechten. Vrouwelijke kunstenaars zijn er altijd geweest, maar vanwege de ontkenning van hun werk zijn ze niet in de geschiedenisboeken opgenomen als meesters. Een overvloed aan (naakte) vrouwen als onderwerp van schilderijen is er echter wel. 

Toen vrouwelijke kunstenaars in de vorige eeuw hun opkomst begonnen te maken, was dat een grote verandering die hand in hand ging met feminisme. Voor het eerst begonnen vrouwen zich hun lichaam toe te eigenen in hun werk en hun eigen verhalen te vertellen. Aangezien de musea hun werk vaak niet wilden tentoonstellen, vormden deze vrouwen hun eigen galerijen, groepen en scholen. Zo moedigden ze een hele community aan om zich uit te drukken op een kunstzinnige manier en te vechten voor hun rechten.

Ook in ons hedendaagse feminisme zien we duidelijke voorbeelden van de wisselwerking met kunst. Performance art, visual art en interventies zijn vaak onderdeel van protestmarsen, overduidelijk merkbaar afgelopen maandag 25 november, de Internationale Dag voor Eliminatie van Geweld tegen Vrouwen. Een ander voorbeeld is het gebruik van Instagram tegenwoordig door artiesten, als een platform om hun politiek activistische kunst toegankelijk voor iedereen te maken. Via elk klein prentje met een tekening of stukje poëzie brengen ze telkens een mini realisatie teweeg bij hun publiek. Zo is kunst nog steeds een motor voor het creëren van bewustzijn. Laten we ten slotte de fantastische vrouwen die hun kunst tentoonstellen in het museum, in de concertzaal of op het theaterpodium, en zo vooruitgang aanmoedigen, niet over het hoofd zien.

Wat betekent de besnoeiing in het cultuurbudget voor vrouwelijke artiesten?

Vrouwelijke kunstenaars zijn al ondergerepresenteerd en krijgen het straks nog moeilijker door deze cut. De grote instituties, die vaak nog steeds hun oorsprong vinden in patriarchale en kolonialistische manieren van denken, blijven het hoofd boven water houden. Gesnoeid wordt er bij jonge, innovatieve en soms uitdagende makers, die voor onze politici te links zijn in hun opvattingen. Willen zij nu nog kans maken op een subsidie, zullen ze moeten voldoen aan de nog meer strenge criteria van een regering die kunst wil gaan gebruiken om de witte, nationalistische maatschappij in stand te houden, althans in België. 

Een subsidie betekent een mogelijkheid om je werk te maken en je stem gehoor te geven. Met deze besparingen worden de stemmen van vrouwen en femmes weer onderdrukt, naast de stemmen van kunstenaars van kleur, jongere artiesten, kunstenaars die uit armere leefomstandigheden komen… Kortom: allen die het nu al veel moeilijker hebben om subsidies te krijgen in dit witte, patriarchale, kapitalistische systeem.

Kunst als doorn in het oog van kapitalisme

Kunst kan ingezet worden als politiek middel doorheen het hele spectrum van links naar rechts. Zo kan het dienst doen als propaganda voor de regering, of kan het een kritiek erop zijn. Want kunst kan de werking van ons systeem op meerdere levels dwarsbomen. Kunstenaars stellen maatschappelijke problemen aan de kaak, vaak zonder een blad voor de mond te nemen. Daar zijn conservatief georiënteerde politici niet al te blij mee.

Daarnaast leent het op projecten gebaseerd werk van jonge artiesten zich minder snel voor kapitalistische exploitatie, vergeleken met massa entertainment zoals bijvoorbeeld het Eurovisiesongfestival. Aan een reeks dansvoorstellingen bijvoorbeeld, gaat een creatieproces van zo’n twee maanden vooraf waarin er niets verkocht kan worden. Pas later is er sprake van winst. Er is dus een investering nodig om die tijd van exploratie en creatie te ondersteunen. Niet ideaal voor een systeem waarin alles om meer en meer winst draait.

Geef kunstenaars de kans zich te ontwikkelen

De cultuursector an sich is sowieso ondergefinancierd, en dat uit zich in het voortdurend onderbetalen van kunstenaars voor het werk dat ze leveren. Jammer genoeg zijn we dat ondertussen gewend geraakt als artiesten.

Het feit dat kunst überhaupt kan worden gemaakt, betekent dat er mensen de ruimte en tijd krijgen om zich ermee bezig te houden. In landen waar men geen politieke tegenspraak duldt, is het houden van mensen op een basisniveau van leven een strategie zodat er voor kunst geen tijd en ruimte is. Mensen zijn dan bezig met overleven en kunnen zo de regering en hun propaganda niet in vraag stellen. Lekker handig voor een dictatuur, als je inwoners geen enkele kans hebben om te protesteren.

Paradoxaal genoeg is kunst een manier om te overleven en vinden mensen altijd wel weer een weg naar kunst. Zodra je basisbehoeften vervuld zijn, is kunst nodig om jezelf door het leven te navigeren.

Sowieso kan kunst dus niet helemaal de das worden omgedaan. Toch hebben professioneel kunstenaars heden ten dage de financiële steun van de overheid nodig om hun werk te maken. Zij verdienen het om betaald te worden voor hun werk en hun werk toegankelijk te maken voor een groter publiek. Laten we artiesten niet langer vragen om gratis werk te doen voor de samenleving, vanuit hun zolderkamer, naast andere fulltime jobs om rond te komen. Laten we waardering tonen voor hun werk en de essentiële plaats ervan erkennen in de samenleving.

Kunst geeft zin

Want die plek van kunst is daadwerkelijk essentieel. Kunst is hetgeen waar al het andere begint; het is het fundament waarop we ons perspectief, onze normen en waarden vormen. Van daaruit maken we vervolgens beslissingen. 

Wat willen we de nieuwe generaties leren? Waaraan geven we ons geld uit, zowel op individueel als structureel en landelijk niveau? Hoe gaan we om met ziekte en hoe kunnen we die in de mate van het mogelijke voorkomen? Hoe gaan we om met elkaar?

En vooral: zijn de oude manieren van denken en machtssystemen nog wel accuraat in deze samenleving? Zo nee, kunnen we die ontbloten, afstoffen en waar nodig afschaffen? En welke ideeën kunnen hiervoor in de plaats komen?

Ten slotte geeft kunst zin aan het leven. In de ruime betekenis van het woord, laat kunst ons filosoferen, terug kind zijn, ontroerd raken en het gevoel krijgen dat we begrepen worden. Kunst zorgt ervoor dat ik mijn plaats in de maatschappij bevraag, zoek en vind. Het geeft me de kans mijn eigen leven opnieuw te kaderen en te groeien in hoe ik me gedraag met deze nieuwe blik op de wereld. Kunst is thuishoren, delen met elkaar, verbindingen leggen, leren van elkaar. Kunst is het hart dat de samenleving doet kloppen.

Share this post

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email

Over spelling en interpunctie

Vrouwengereedschap wordt onderhouden door vrijwilligers. Naast het bijhouden van deze website en social media kanalen, hebben wij allen ook een full-time baan. Daarom kan het voorkomen dat er hier en daar spellings- of interpunctiefouten in onze tekst staan. En dat vinden wij helemaal niet erg! Zolang onze stukken leesbaar zijn en de boodschap duidelijk is, maken wij ons geen zorgen over een foutje. Hopelijk jij ook niet ;)