Validisme vertroebelt de blik op het coronavirus

In het begin van deze pandemie was ik me niet ervan bewust hoezeer validisme mijn mening over het coronavirus kleurde. Ik vond de hele situatie overschat. Waarom werd er zo’n drama gecreëerd, terwijl de klimaatcrisis nog steeds veel te weinig aandacht krijgt? Terwijl er elke dag mensen doodgaan in oorlog en hongersnood? Toch raakte mijn bewustzijn opeens in een stroomversnelling. Dit virus zou een enorm grote invloed gaan hebben op ons leven.

Hoewel intussen is gebleken dat ook jonge en gezonde mensen heftig ziek kunnen worden, was ik eerst niet bang voor het virus. Omdat ik dus jong en gezond ben. Ik ging bij mezelf ten rade. Waarom vond ik het minder erg dat mensen met een hoog risico getroffen werden, zolang mijn familie en ik veilig waren? Validisme was een groot deel van het antwoord.

Daarop wil ik me graag toespitsen in dit artikel. Wat is validisme precies, en hoe beïnvloedt het onze houding tegenover deze pandemie? Daar ga ik het in het eerste deel over hebben. In het tweede deel van het artikel leg ik de nadruk op wat jij kan doen.

Zijn sommige levens meer waard dan anderen?

Als we zeggen dat we ons geen zorgen moeten maken over het virus, omdat het enkel gevaarlijk is voor mensen met een verzwakt immuunsysteem of oudere mensen, betekent dit dat we jongere en gezonde mensen verkiezen boven anderen. Dit idee vindt zijn oorsprong in validisme (hierover zometeen meer) en in ageism (oftewel het discrimineren op leeftijd). Klassisme speelt natuurlijk ook een rol: zo zullen armere mensen veel harder getroffen worden door deze pandemie.

Wat is validisme?

Validisme, in het Engels ableism, duidt op discriminatie, marginalisering en stigmatisering van mensen met een handicap. Dit kan een lichamelijke en/of verstandelijke handicap zijn, en duidt soms ook op psychische problemen. Interessant is waar dit woord in het Nederlands vandaan komt: validiteit betekent letterlijk waarde. Maar sinds mensen met een handicap als ‘invaliden’ werden aangeduid, wordt lichamelijke, verstandelijke en psychische gezondheid ook aan het woord validiteit verbonden. En dat is precies waar validisme om draait: het hebben van een handicap gaat gepaard met een waardeoordeel. Zo worden mensen met een handicap als minderwaardig of zelfs onwaardig gezien.

Validisme zien we terug op verschillende niveaus in de samenleving. Zo is er institutioneel validisme: onze samenleving is qua voorzieningen vaak niet ingericht voor mensen met een handicap. Zij hebben minder mogelijkheden om keuzes te maken wat betreft loopbaan, opleiding en manier van samenleven, of hebben soms helemaal geen toegang tot deze ‘instituties’.

Cultureel validisme beschrijft hoe we collectief oordelen over mensen met een handicap. Zij worden in onze samenleving als iets negatiefs gezien, wat hun uitsluiting dan weer legitimeert.

Interactioneel validisme zien we bij de omgang met mensen met een handicap. Dit is wanneer er feitelijke discriminatie plaatsvindt in bijvoorbeeld een gesprek tussen een persoon met een handicap en een persoon zonder een handicap.

Verinnerlijkt validisme ten slotte, benoemt hoe validisme geïnternaliseerd wordt door de persoon met een handicap. Deze persoon gaat dan de negatieve opvattingen van de maatschappij geloven en legitimeert daarbij zijn of haar eigen uitsluiting.

Deze levens zijn niet wegwerpbaar

Validisme versterkt het idee dat sommige levens het niet waard zijn om ons zorgen over te maken. Mensen met een handicap, een verzwakt immuunsysteem of een chronische ziekte worden al eeuwenlang gemarginaliseerd. Institutioneel validisme zorgt ervoor dat deze mensen minder zorg, aandacht en behandelingen kunnen krijgen. Met cultureel validisme houden we als samenleving die onderdrukking in stand, omdat we mensen met een handicap minderwaardig achten. 

Mensen met een handicap of chronische ziekte hebben een hoog risico op levensbedreigende complicaties en overlijden ten gevolge van het coronavirus. Maar hun levens zijn niet zomaar vervangbaar of wegwerpbaar. Ik heb het hier niet over de ongelooflijk moeilijke beslissingen van overuren draaiende dokters, die moeten uitzoeken hoe ze hun materiaal en tijd moeten verdelen onder patiënten. En het is normaal om meer om je dierbaren te geven dan om onbekenden. Maar ga na bij jezelf: wat maakt een persoon meer waardevol dan een ander? Waarom?

Wij zijn geëvolueerd tot het voelen van empathie en solidariteit

Vele mensen schieten nu in een survival of the fittest modus. Het virus roeit de zwakkeren uit en sommigen zien dat als iets positiefs. Deze manier van denken is echter gericht op overleven, terwijl we leven in een rijk werelddeel met overdaad. Er is meer dan genoeg voor iedereen. We kunnen dus aandacht geven aan ethische waarden.

Survival of the fittest gebruiken als evolutionair argument om je medemens links te laten liggen, klopt trouwens niet. Er zijn juist ook evolutionaire redenen voor compassie, samenwerking en solidariteit. Daarom is het nu aan gezonde mensen om de mensen met een hoger risico (en/of zonder de financiën of mogelijkheden om zich te beschermen, etc.) te helpen. Zowel individueel niveau, als op globaal niveau, door landen die elkaar een hand uitsteken.

 

Kijk naar je eigen privilege, juist in tijden van het coronavirus

Om meer solidariteit de wereld in te brengen, kan je beginnen met je eigen privilege te onderzoeken. Deze crisis doet ons (hopelijk) beseffen hoeveel dingen we normaal vanzelfsprekend vinden. Te beginnen met gezondheid zelf. Gezond zijn is de kroon die alleen de zieken kunnen zien, zegt Hasan Minhaj.

Leuke feestjes of jobkansen in het water zien vallen, is dagelijkse kost voor chronisch zieke mensen of mensen met handicap. Zij moeten zulke evenementen vaak missen. Voor velen van ons is deze crisis tijdelijk, hoe lang het ook duurt. Voor anderen is dit de realiteit.

Als je denkt dat het coronavirus jou niet zal treffen, is dat waarschijnlijk omdat je geprivilegieerd genoeg bent om er niet mee bezig te zijn. Lees: jong en gezond genoeg en afkomstig uit de midden- of hogere klasse. Je weet dat als je ziek wordt, je toegang zal hebben tot zorg. Anderen kunnen het zichzelf niet veroorloven om deze pandemie niet serieus te nemen. 

Het belang van toegankelijkheid voor iedereen

Waar mensen met een handicap en/of chronische ziekte al lang om vroegen, is nu eindelijk beschikbaar. Thuiswerken en livestreaming zijn opeens alomtegenwoordig. Fantastisch, maar jammer dat we daar deze crisis voor nodig hadden. Mensen met handicap worden vaak de kanaries in de koolmijn van de samenleving genoemd. Zij weten lang op voorhand welke zwakheden het systeem heeft en welke veranderingen er nodig zijn. Alleen wordt er vaak niet naar hen geluisterd.

Nu dat onze samenleving meer toegankelijk gemaakt wordt, is het goed om extra vragen te stellen. Wat voor aanpassingen kunnen we nog maken? Er zijn bijvoorbeeld mensen die hun handen niet kunnen wassen met de meeste zeep, vanwege een allergische reactie. Een meer natuurlijke, geurvrije zeep op je werk is dan een kleine aanpassing.

Luister naar mensen met een handicap en/of chronische ziekte

Zij zijn vaak de experts op het vlak van thuiswerken en aan self-care doen in isolatie. Nu is het moment om hen juist niet links te laten liggen, maar hun mening te vragen. Wat voor veranderingen zijn er nodig in deze maatschappij? Hoe gaan zij om met dit virus? Dit is alvast een hele fijne podcast om mee te beginnen.

Hamsteren zorgt voor een ongelijke verdeling van spullen

Mensen met een hoog risico worden vaak het meest geraakt door het hamstergedrag. Sommigen hebben bepaald medisch materiaal dag in, dag uit nodig om veilig te blijven. Velen hebben nu geen toegang meer tot persoonlijke basisbenodigdheden, zoals handgel en maskers. Ook voeding kan soms niet meer bezorgd worden. Dit is een voorbeeld van hoe onze overlevingsmodus de overhand neemt en ons gevoel voor ethiek erbij inschiet.

Vele mensen kunnen niet thuisblijven

Zelf-isolatie is voor vele beroepen onmogelijk. Als je hulp ontvangt of in de thuiszorg werkt, kan je geen afstand houden van elkaar. Het besef dat er geen andere keuze is voor mensen met een hoog risico en hun verzorgers, onderstreept nog eens het belang van het volgen van de maatregelen voor degenen die dat wel kunnen.

Solidariteit en eenheid

Ook al word je niet besmet met het coronavirus, zullen de gevolgen van deze pandemie ook jouw leven beïnvloeden. De toekomst kunnen we niet voorspellen, maar zeker is dat we nooit meer zullen teruggaan naar wat we vroeger normaal vonden. Het tot stilstand komen van de economie en de massale zelf-isolatie geven ons de kans om op de pauzeknop te drukken. We kunnen nu nadenken over hoe we hieruit gaan komen. Solidariteit zal daarvoor nodig zijn.

Materiaal en kennis is nu ongelijk verdeeld in de wereld. Zoals landen elkaar moeten helpen voor hulpmiddelen en advies, moeten wij ook onze burgerlijke, individuele krachten samenbrengen. Hoe kunnen we elkaar bijstaan? Kan je bijvoorbeeld boodschappen doen voor mensen die zelf niet naar de supermarkt kunnen? Elke dag een moment nemen om stil te staan bij de mensen die een hoog risico lopen, of de mensen die voor hen zorgen?

Het kan zo simpel zijn als je vrienden een hart onder de riem steken en naar je oma zwaaien op Skype. Want ook emotionele steun is essentieel nu.

 

conclusie

Laten we zonder validisme naar het coronavirus kijken. Elk leven is waardevol en loopt risico; laten we daarnaar handelen. Deze crisis kunnen we oplossen door collectief gevoel van zorgen voor elkaar. Hoe meer we ons best doen voor de toekomst van anderen, hoe mooier de toekomst wordt voor ons allen.

Wie graag anderen wil helpen, kan hier in contact komen met mensen die het nodig hebben: https://www.gewoonmensendiemensenwillenhelpen.nl/

DISCLAIMER

Intussen wordt het gebruik van de termen invaliden, mindervaliden of andersvaliden gezien als incorrect en verouderd, omdat het verwijst naar validiteit en dus een waardeoordeel inhoudt. In het Engels wordt de voorkeur gegeven aan differently abled people. Bij gebrek aan een goede Nederlandse vertaling, hebben wij na raadpleging ervoor gekozen om ‘mensen met een handicap’ te gebruiken. Hoewel de oorsprong van het woord ‘handicap’ jammer genoeg niet helemaal neutraal is, erkent dit woord wel de realiteit van het ervaren van validisme. In tegenstelling tot ‘beperking’, is er minder nadruk op iets dat de persoon afremt of minder maakt. Deze term krijgt meer en meer de voorkeur tegenwoordig.

Share this post

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email

Over spelling en interpunctie

Vrouwengereedschap wordt onderhouden door vrijwilligers. Naast het bijhouden van deze website en social media kanalen, hebben wij allen ook een full-time baan. Daarom kan het voorkomen dat er hier en daar spellings- of interpunctiefouten in onze tekst staan. En dat vinden wij helemaal niet erg! Zolang onze stukken leesbaar zijn en de boodschap duidelijk is, maken wij ons geen zorgen over een foutje. Hopelijk jij ook niet ;)