Laten we het hebben over vrouwelijke representatie in onze media

Er zijn te weinig vrouwen op televisie. Sinds enkele jaren is er een meer zichtbare discussie over de blinde vlek die heerst bij programmamakers als het gaat om representatie van mensen die geen witte, hetero, valide, cis-man zijn. Waarom is representatie zo belangrijk en wordt het beter? Ik deed een piepklein onderzoekje naar de discussie rond de representatie van vrouwen op de publieke zenders.

Voetnoot: er worden nog veel meer groepen slecht gerepresenteerd en daar is ook snel meer over te lezen op Vrouwengereedschap. Omdat dit artikel geen complete scriptie moet worden, focus ik even alleen op cisvrouwen.

Relatable

Het is zondag 11 juni 2000. Ik kijk samen met mijn ouders naar de televisieregistratie van een van de eerste grote optredens van Krezip. De muziek zegt me niet zo veel, maar wat er wel gebeurde: ik zag iemand die op mij leek en wist dat ik op een podium wilde staan. Een paar jaar later zag ik op hetzelfde podium voor het eerst een vrouwelijke drummer (in de band van Lenny Kravitz, rock ’n roll). Een maand later zat ik op drumles (een maand later alweer niet meer, maar daar hoeven we het niet per se over te hebben).

Het zien van muzikanten die op mij leken plantte bij mij een zaadje: het was voor iemand als ik dus mogelijk om op een podium als dat van Pinkpop te staan. Ik was negen, zag mezelf gerepresenteerd en kreeg een ander perspectief op de toekomst.

Nu, bijna twintig jaar later, vraag ik me af: als de publieke omroep grotendeels wordt gefinancierd uit belastinggeld, heeft de betaler dan niet het recht zichzelf gerepresenteerd te zien? Ik ga er voor het gemak even vanuit dat kwaliteit niet door gender bepaald wordt. Hoeven we het daar ook niet meer over te hebben.

EEN HEEL INHOUDELIJK GESPREK

In februari 2013 is in De Wereld Draait Door een item te zien over het gebrek aan representatie van vrouwen op de publieke omroep. Shula Rijxman, bestuursvoorzitter van de NPO, stelt dat er veel te weinig vrouwen te gast zijn in ‘beeldbepalende’ programma’s als DWDD. Hoe dit zo heeft kunnen zijn? Ten eerste kiezen redacties er, niet geheel onterecht, meestal voor om contact te leggen met een voorzitter of manager. Dit zijn vaak mannen. Ten tweede zijn vrouwen doorgaans voorzichtiger met het gebruiken van labels als ‘expert’ voor zichzelf. Een man denkt sneller: ik weet hier wel iets van, ik ben expert, zo legt Rijxman uit. Om alvast te illustreren wat we missen heeft ze een aantal succesvolle, machtige vrouwen meegenomen. Matthijs van Nieuwkerk spreekt de vrouwen aan tafel aan op hun gêne en beschuldigt Jan Mulder van flirten met een gast. “Hahaha, we hadden een heel inhoudelijk gesprek!” kirt gerenommeerd arbeidsrechtadvocaat Mirjam de Blécourt met een rood hoofd.

Om het voor redacties makkelijker te maken om meer vrouwen aan tafel te krijgen heeft Rijxman een lijst opgesteld van ‘goede vrouwen’ die experts zijn in hun vakgebied. Deze vrouwen hebben toegezegd dat ze zullen komen, wanneer een redactie hen uitnodigt als expert. Gemakkelijker kan ze het niet maken. Maar heeft het zoden aan de dijk gezet?

SURPRISE SURPRISE

In 2017 deed netwerk Voor vrouwen WOMEN Inc. in samenwerking met kennisinstituut Atria onderzoek naar de representatie van vrouwen in media. Van alle mensen die te zien zijn in nieuwsmedia is slechts een kwart vrouw. Decennia geleden was dit nog minder en tussen 2010 en 2015 is het zelfs weer langzaamaan gaan dalen. Interessant in relatie tot het item bij DWDD: slechts 12% van de experts aan tafel bij nieuwsmedia is vrouw. Dat betekent dus dat, surprise surprise, 88% man is.

Bovendien is in het onderzoek te lezen dat in totaal slechts 1 op de 5 gasten (inclusief tafelmensen) bij DWDD vrouw was tussen 2005 en 2015. Bij Jinek was dit iets meer met 27%. Dit ondanks afspraken die zijn gemaakt tussen de NPO en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om de scheefgroei binnen de publieke omroep bij te sturen.

HET VLAGGENSCHIP M

Ik weet het, waar kunnen we nog op hopen als zelfs een oproep van miss NPO Shula Rijxman geen verandering inzet? Maar ik kwam dit artikel tegen van de NPO Ombudsman, waarin te zien is dat het gloednieuwe M doet wat onmogelijk leek: meer vrouwen aan tafel krijgen. Met een gemiddelde van 32% steekt het zomerprogramma van Margriet van der Linden er met kop en schouders bovenuit. Het kan, en dat na slechts 1 seizoen (De cijfers zijn uit 2018, na het eerste seizoen van M). Hoewel we er nog niet zijn, is het verschil zó groot dat ik een kleine juich niet kan onderdrukken.

Dit lijkt de theorie te ontkrachten dat vrouwen onevenredig gerepresenteerd zijn, omdat ze minder snel ‘ja’ zeggen. Communicatie-adviseur Marlise Hamaker schrijft op 5 april 2019 op de website van RTL Z dat de verantwoordelijkheid ook wel erg makkelijk op vrouwen wordt afgeschoven. Hoewel ze zeker ziet dat mannen sneller instemmen met verzoeken van televisieredacties, stelt ze dat we van redacties ook echt wel wat meer inspanning mogen verwachten. Als ex-eindredacteur bij een nieuwsprogramma van BNR Nieuwsradio schrok ze toen ze ontdekte dat op een bepaalde dag slechts 20% van de gasten vrouw was. De dag erop verzocht ze haar collega’s wat beter te zoeken en die dag was maar liefst 50% van de gasten vrouw. Dit verschil maakte ze in één dag.

Hamaker benoemt ook een andere factor bij het maken van keuzes voor gasten: redacties willen een bruisende tafel samenstellen met uitgesproken karakters die kleur bekennen. Hoe deskundig een gast is, wordt daarmee een kleinere factor.

SAAI

Laat ik in de voetsporen treden van Shula Rijxman en Marlise Hamaker en bij deze mijn eigen oproep doen. Lieve redacties van (nieuws)programma’s op de NPO, zouden jullie ons een keer andere mensen willen voorschotelen? En als de eerste vrouw die je belt nee zegt, op zoek willen gaan naar een andere vrouw? En er misschien nog een leuke naast zetten? Steevast hetzelfde geluid laten horen is niet verantwoord en, eerlijk gezegd, nogal saai. Het is 2019. Geef ons de kwaliteit die we verdienen (en waar we voor betalen!).

Share this post

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email

Over spelling en interpunctie

Vrouwengereedschap wordt onderhouden door vrijwilligers. Naast het bijhouden van deze website en social media kanalen, hebben wij allen ook een full-time baan. Daarom kan het voorkomen dat er hier en daar spellings- of interpunctiefouten in onze tekst staan. En dat vinden wij helemaal niet erg! Zolang onze stukken leesbaar zijn en de boodschap duidelijk is, maken wij ons geen zorgen over een foutje. Hopelijk jij ook niet ;)