Zo ontmantel ik geïnternaliseerd seksisme

Afgelopen week kwamen we met Vrouwengereedschap samen (op Skype!) om nieuwe ideeën te bespreken. Het idee van een lenteschoonmaak voor ons brein, deed ons allemaal enthousiast ja knikken. Welke manieren van denken of doen zouden we graag afleren, of hebben we al afgeleerd? Wat mag weg, en wat mag, opgepoetst en blinkend, blijven? Ik begon te schrijven over wat ik zelf nog wilde loslaten. Voordat ik het besefte, had ik het hele papier vol geklad. Talloze oude ideeën rond geïnternaliseerd seksisme borrelden omhoog.

Stuk voor stuk zijn dit inzichten waarmee ik mijn ‘eigen’ seksisme kon ontmantelen. Inzichten die mij krachtig hebben doen voelen als vrouw. Omgedraaid heeft het ontdekken van feminisme als beweging me heel erg geholpen bij dit proces van unlearning. Het zijn perspectieven of manieren van denken die ik intussen heb losgelaten, of waarmee ik nog steeds bezig ben ze te laten gaan. Ondertussen deel ik ze graag met jullie.

Wie weet herken je jezelf in één van deze gedachten, of zet het je aan om na te gaan hoe jij seksisme hebt geïnternaliseerd. Het seksisme dat we zien in de wereld rondom ons, vinden we namelijk ook terug in onszelf. Het proces om dit soort ideeën af te leren is langzaam … maar mogelijk!

Identiteit en samenleving

James Brown zong het al: it’s a man’s world. Meer dan vijftig jaar later leven we nog steeds in een patriarchale maatschappij, een systeem gericht op mannen. Ik heb heel lang onbewust het idee gehad dat ik me aan dat ‘mannelijk’ ritme moest aanpassen. Constant presteren, en overal harder voor werken dan een man. ‘Vrouwelijke’ manieren van doen, zoals een zachtaardige aanpak, een cyclisch werkritme of het tonen van gevoelens, worden vaak niet gewaardeerd. Bovendien krijgen vrouwen en femmes voortdurend te maken met hoe mannen vinden dat zij zich moeten gedragen. Voornamelijk: wees mooi, en wees vooral niet too much.

Ik mag er zijn zoals ik ben

Onlangs las ik: “Being pretty is not the rent you pay to exist as a woman”. Sloeg dat even in als een bom! Het verwoordde precies het gevoel dat ik zo vaak heb gehad (en nu soms nog steeds heb): dat ik mooi moet zijn om waardig te zijn. Langs de andere kant zit het me dwars dat, als het in mijn ogen lukt om aan dat ideaal te voldoen, ik vaak enkel voor mijn schoonheid gewaardeerd word. Alles wat uit mijn mond komt, wordt gefilterd door hoe de persoon in kwestie – in dit geval dan een man – mij ziet. Langzaamaan ontdoe ik me van dit hardnekkige idee en leer ik dat ik aan niemand verschuldigd ben om er op een bepaalde manier uit te zien. Ik ben mooi op mijn manier, en mijn uiterlijk verandert hoe dan ook niets aan mijn waarde.

Ik ben niet gek of needy

Ik ben altijd al gevoelig geweest en deins niet terug voor een traan, om het zacht uit te drukken. Zowel mooie, ontroerende als verontrustende en droevige dingen maken mij snel aan het huilen. Hoe vaak heb ik wel niet gehoord dat dit een zwakte is die ik moet overwinnen? Dat ik volwassen moet worden? Nou, als volwassen zijn betekent dat je je emoties onderdrukt, I’ll pass. Het is oké om te huilen. Het is geen zwakte om gevoelig te zijn. 

Als je als vrouw of femme openlijk emoties toont, word je al snel gezien als gek, hysterisch of niet sterk genoeg. Ook in relaties zie ik dat vaak bij vriendinnen en heb ik dat zelf meegemaakt. Jammer dat het uiten van gevoelens zo’n slechte reputatie heeft, terwijl het juist een sterkte is. Bovendien, door vrouwen en femmes hysterisch te noemen, nemen we hen vaak niet serieus. Zo negeren we wat er aan de hand is.

Het is altijd de schuld van de vrouw

Vrouwen moeten zich steeds aanpassen om mannen op hun gemak te laten voelen, en als het misloopt, is dat waarschijnlijk omdat de vrouw iets verkeerds heeft gedaan. In rape culture zien we hiervan de extreme variant: zij zal wel te uitdagend gekleed zijn gegaan. Zij zal hem wel hebben uitgelokt, of ze zal het wel verdiend hebben. 

Ook in relaties achtervolgt dit mij. Mannen komen vaak ongestraft weg met bepaald gedrag, maar als ik iets gelijkaardigs doe, word ik een verraadster of een slang genoemd. Eerlijk gezegd heb ik nog geen idee hoe ik hiermee om moet gaan …

Sisterhood

Vrouwen zijn te moeilijk

Mijn vrienden waren meestal jongens. Niet alleen hetero jongens, maar wel jongens. Ik had altijd het idee dat het moeilijker was om een blijvende vriendschap te sluiten met vrouwen – te gecompliceerd. Maar is dat echt zo, of is dat ook een idee over vrouwen dat ik heb geïnternaliseerd? En misschien kan die complexiteit een vriendschap juist verdiepen? De laatste jaren heb ik meer vrouwelijke vriendinnen ontmoet. Hoewel ik ook in deze relaties bepaalde overblijfselen van seksistische ideeën aantref, geeft het feit dat we als vrouwen gelijkaardige ervaringen delen, de relaties extra diepgang en gelaagdheid. Het is nog steeds een ontdekkingstocht vol vraagtekens, maar eentje die ik met nieuwsgierigheid aanga.

Het is geen wedstrijd

Ik moet mezelf er nog steeds aan herinneren dat andere vrouwen en femmes niet an sich mijn competitie zijn. Voor de aandacht van mannen bijvoorbeeld. Als ik vroeger een mooie vrouw zag, voelde ik me meestal kwetsbaar en/of bedreigd, alsof haar schoonheid meteen mijn zelfbeeld bedreigde. Maar het feit dat iemand anders mooi is, wil niet zeggen dat ik dat opeens niet meer ben.

Het naar beneden halen van anderen maakt mij niet beter

Slecht denken of praten over andere vrouwen en femmes, met als doel mezelf beter te voelen. Of om een vriendin zich beter te laten voelen. Hoe vaak heb ik dat wel niet gedaan? Zo offerde ik het idee van zusterschap op voor mijn vriendschap met één vrouw. Het zou niet of/of moeten zijn.

Het onnodig naar beneden halen van een ander houdt seksisme deels in stand. Met vriendinnen veroordeelden we andere meisjes vroeger maar al te vaak op basis van haar looks, kleding of dating gedrag – een seksistisch oordeel. Dit is mij zelf ook overkomen op school: zo werd ik het onderwerp van slut shaming op basis van te korte rokjes of omgang met jongens.

Relaties

Ik sta niet onder een man

Hoe mooi mijn romantische relaties ook waren, als er één ding is dat ze gemeen hebben, is het dat ik mezelf steeds onder mijn vriend had gezet. Alsof er een rangorde naar waarde bestaat. Ik was meestal net iets jonger en minder ervaren. Plus ik ben opgegroeid in een samenleving waarin de man het voor het zeggen heeft, zoals elk van ons! Dus zette ik hen op een voetstuk. Ik dacht dat ik van alles van hen kon leren, maar was vaak terughoudend om hen zelf dingen bij te brengen. Die hiërarchie bracht meteen een gevoel van controle. Zij hadden steeds de touwtjes in handen.

In plaats van een mens, voelde ik me vaak het bezit van een man. Heel subtiel uitte zich dat in de vorm van jaloezie. Als ik lippenstift aanbracht om ergens naartoe te gaan zonder hem, was het hek al van de dam. Ook bepaalde bikini’s of shortjes die te bloot waren, brachten bij verschillende mannen eindeloze discussies naar boven. Onder het mom van ‘goed bedoelde bescherming’ leek dit best onschuldig. En jaloezie is begrijpelijk. Maar nu besef ik meer en meer dat ik mijn eigen persoon ben. Ik wil geen relatie meer waarin ik op de vingers getikt word als ik zelf beslis wat ik aantrek.

Lange tijd vond ik het heel moeilijk om te vragen wat ik wilde in een relatie – en nog steeds! Uit angst om needy over te komen, om niet serieus genomen te worden, of nog erger: dat het mijn schuld zou zijn als er iets fout gaat. Eerlijk opkomen voor wat ik wil is nog steeds een uitdaging die ik moet aangaan.

Ik hoef niet het leed van elke man op me te nemen

Mijn bijnaam thuis was, en is nog steeds ‘het zonnetje’, iets dat ik in relaties te veel wil waarmaken. Als ik verliefd ben, los ik het liefst alle zorgen op van de ander. Het probleem is dat ik denk dat ik dit moet, dat ik de ander dit gedrag verschuldigd ben. Ik heb heel vaak gedacht dat ik mannen blij moet maken: door te lachen op straat, met hen te praten, te antwoorden op berichtjes, soms zelfs seks of een relatie verder te zetten, en vooral, een spons te zijn voor al hun problemen, woede en verdriet. Lees: het emotionele werk op mij te nemen.

Ik dacht dan: de wereld is al zo’n oneerlijke plek, en zij hebben vast van alles meegemaakt. Ik kan hen tijdelijk een beetje blij maken, en als ook ik hen afwijs, stort hun wereld misschien in. Dat is natuurlijk een ongelooflijk egocentrisch idee van mij, om te denken dat alleen ik hun redding kan betekenen! Absurd, hoe meer ik erover nadenk. Maar ik plaatste ook een enorme, onnodige last op mijn eigen schouders.

Dating

Dating op zich is al een soort van mijnenveld zonder de seksistische ideeën die in mijn hoofd rondspoken. Ik probeer nu mannen die mijn aandacht niet verdienen, ook geen aandacht meer te geven. Ik wil geen spelletjes meer spelen en me hard to get voordoen, maar gewoon eerlijk zijn over wat ik wil. Ten slotte: ik heb altijd gedacht dat, hoewel ik mezelf als bi identificeer, een relatie met een vrouw toch minder serieus is. Dat een relatie met een man het ultieme doel is, de prins op het witte paard. Langzaamaan probeer ik dat los te laten en mijn gevoelens de weg te laten wijzen. Dan ontdek ik zelf wel wat wel of niet serieus is.

Het proces van ‘afleren’

Loslaten is een lange reis met kleine stapjes! Ik heb het idee dat veel wat ik nu ontdek, al lang in me zat. Diep vanbinnen wist ik het ergens wel, maar om ernaar te leven, is moeilijker. Ik moet eerst lagen en lagen patriarchaat eraf pellen. Zo ging het bijvoorbeeld bij wat ik wel of niet ‘mocht’ dragen. Ik heb altijd een gevoel van weerstand gehad tegenover mannen die me gingen vertellen wat wel of niet door de beugel kon. Maar om daar dan ook naar te handelen, en écht voor mezelf op te komen in zo’n relatie, is moeilijker. 

Wat me hierbij heel erg heeft geholpen, was het ontdekken van feminisme als beweging, en veel daarover lezen en horen. Dat begon jaren geleden op Twitter, op accounts zoals @feminismvibes, en met het boek Bad Feminist van Roxane Gay. Later volgde Instagram, met bijvoorbeeld @rupikaur, @anarchistbitches en @bodyposipanda, en vele andere boeken. Maar nog belangrijker was het spreken met vrouwen en femmes die hetzelfde meemaken. Dat zijn er onnoemelijk veel, if not elke vrouw! Dat gevoel van zusterschap is heel bijzonder.

Vele ideeën zijn zo diepgeworteld dat ik ze zelf ben gaan geloven. Ik ben een tijdje naar een psycholoog gegaan, een fantastische oudere vrouw. Dat was niet met het doel om geïnternaliseerd seksisme bloot te leggen, maar het was wel een mooi gevolg ervan. Zo realiseerde ik me stapje voor stapje dat ik waardig ben en niet minder dan een man.

Dit is nog steeds een proces, een reis die nooit zal eindigen. Met behulp van zelfreflectie probeer ik nu zo veel mogelijk te achterhalen vanwaar bepaalde seksistische, giftige gedachten komen. Het mooie van die reis is dat ik ondertussen heel veel leer over mezelf, en telkens ‘aha!’ momentjes tegenkom. Het allermooiste van de reis is om die te delen met andere vrouwen en femmes, familie en vrienden, en van elkaar te leren.

Share this post

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email

Over spelling en interpunctie

Vrouwengereedschap wordt onderhouden door vrijwilligers. Naast het bijhouden van deze website en social media kanalen, hebben wij allen ook een full-time baan. Daarom kan het voorkomen dat er hier en daar spellings- of interpunctiefouten in onze tekst staan. En dat vinden wij helemaal niet erg! Zolang onze stukken leesbaar zijn en de boodschap duidelijk is, maken wij ons geen zorgen over een foutje. Hopelijk jij ook niet ;)