You Go Girl: Over de Socialistische Oorsprong van International Women’s Day

8 maart is het weer zover – de dag waar je al het hele jaar naar uitkijkt: International Women’s Day. Wie weet ga je naar de demonstratie op de Dam, naar een inspirerend praatje of een kick-ass dansfeest met feministische tunes. Tijd om je ‘Girl Power’-croptop weer uit de kast te trekken. Of ga je dit jaar voor een subtiel statement met de nieuwe ‘We Can Do Anything’-charm van Pandora? Nóg subtieler kan het, als je straks die International Women’s Day limited edition red signature lipstick van Elizabeth Arden en Reese Witherspoon binnen hebt. Het gaat er uiteindelijk om dat je een statement maakt. Over jou, als vrouw. Over vrouwen. Power. Over scheren en de gender pay gap en de prijs van maandverband en body positivity en hakken en #metoo enzo. Toch? Hmmm. Om helder te krijgen waar we het ook alweer over hebben, kan het misschien helpen om te even stil te staan bij waar het ooit over ging.

Een hardnekkige mythe

Er leeft namelijk een hardnekkige mythe rond het ontstaan van International Women’s Day. De datum waarop deze internationaal erkende (feest)dag in acht wordt genomen zou een verwijzing zijn naar de dag waarop, in 1857, vrouwen in New York City spontaan hun werk lieten vallen en vanuit fabrieken en pakhuizen de straten in stroomden om te protesteren tegen hun erbarmelijke werkomstandigheden. Vijftig jaar later zou (toen nog National) Women’s Day voor het eerst worden gevierd, ter herdenking van deze fabuleuze samenkomst van strijdlustige vrouwen. Fabuleus, en gewoon fout. Dat protest heeft namelijk helemaal nooit plaatsgevonden – en de eerste National Women’s Day was trouwens op 28 februari 1909.

Hoe is deze mythe dan de wereld in gekomen? Volgens historica Temma Kaplan ¹ gaat het hier om een fijn staaltje herschreven historie. De oorsprong van International Women’s Day kan volgens haar niet worden los gezien van het politiek activisme van de Duitse socialist Clara Zetkin. Het waren de Amerikaanse socialisten die in 1908 besloten dat de National Women’s Day gevierd moest worden op de laatste zondag van februari. Het was echter Zetkin die in 1910, tijdens de Second International Socialist Women’s Conference in Kopenhagen met het idee kwam om op internationale schaal aandacht te besteden aan de rechten van (werkende) vrouwen.

De eerste international women's day

De eerste wereldoorlog was voornamelijk verwoestend, maar had een verbroederend – lees: verzusterend – effect op vrouwen van de verschillende klassen. Op International Women’s Day (toen op 18 maart in sommige Europese landen, maar in de VS nog steeds de laatste zondag van februari) gingen vrouwen massaal de straat op, gesterkt door hun steeds duidelijker aftekenende rol in het draaiende houden van de economie. De meest dramatische demonstratie vond plaats in het door de oorlog uitgeputte Rusland van 1917. Een mars die op 8 maart begon als de gebruikelijke inachtneming van International Women’s Day escaleerde tot dagenlange protesten tegen de hongersnood. Deze protesten waren het begin van de Russische Revolutie. 1917 was (niet toevallig) tevens het jaar waarin vrouwen in Rusland het kiesrecht kregen en sindsdien wordt International Women’s Day daar (en in veel andere voormalig lidstaten van de Sovjetunie) op 8 maart gevierd als nationale feestdag.

In 1921 werd 8 maart als officiële datum voor International Women’s Day ingesteld. De achterliggende reden hiervoor wordt dus alleen vaak over het hoofd gezien. Volgens de Franse feministen Liliane Kandel en Françoise Picq ² is er zelfs sprake van moedwillige verduistering van de feiten. Volgens hen ontstond de mythe van de spontane demonstratie van 1857 in de jaren ’50 van de vorige eeuw, met de intentie de ontstaansgeschiedenis van deze dag los te weken van haar banden met de Sovjetunie en het Bolsjewisme door er een westerse tegenhanger voor in de plaats te stellen. Het jaartal (1857) zou dan een ode zijn aan Zetkin, die in dat jaar werd geboren.

Of er inderdaad sprake is van opzettelijke verdoezeling is moeilijk te zeggen. Toch maakt dat het multinationals een stuk gemakkelijker om jou zo’n kek Women’s Day T-shirt aan te smeren als daar geen loodzwaar label met een knalrode vuist aan hangt. Moet je dat shirtje dan maar niet kopen? Maar niet met je vrienden gaan staan springen op de nieuwste track van Belle and The Beats? Natuurlijk wel – lekker doen. Zoals met alles vindt het kapitalisme wel een manier er gewin uit te trekken. Dat is de wereld waarin we op dit moment leven, en het is uiteraard helemaal aan jou om te beslissen hoeveel je daarin meegaat. Misschien sta jij straks wel in een zelfbeschreven T-shirt op de Dam. Of misschien trakteer je jezelf gewoon op een dagje Netflixen met een kop thee en een reep Tony’s Chocolonely, maar sta je wel eventjes (terwijl je wacht tot je water kookt, bijvoorbeeld) stil bij de prestaties van slimme, sterke, grootse, grappige, artistieke, authentieke, invloedrijke en/of inspirerende vrouwen die ook ooit deze aarde bewandelden. Want daar gaat het toch uiteindelijk om?

¹ Temma Kaplan, “On the Socialist Origins of International Women’s Day.” Feminist Studies, no. 11 [Summer 1985]: 163–171.

² Liliane Kandel and Françoise Picq, “Le Mythe des origines à propos de la journée internationale des femmes.” La Revue d’En Face, no. 12 [Fall 1982]: 67-80.

Overige bronnen:

“About International Women’s Day.” International Women’s Day.
https://www.internationalwomensday.com/About

“International Women’s Day History.” The University of Chicago.
https://web.archive.org/web/20170408081654/https://iwd.uchicago.edu/page/international-womens-day-history#1909%20The%20First%20National%20Woman’s%20Day%20in%20the%20US

“The Socialist Origins of International Women’s Day.” JSTOR Daily.
https://daily.jstor.org/the-socialist-origins-of-international-womens-day/

“The Radical Reason Why 8 March is International Women’s Day.” Time Magazine.
https://time.com/5187268/international-womens-day-history/

“Women’s Day: The True Story of March 8th.” CNRS News.
https://news.cnrs.fr/articles/womens-day-the-true-story-of-march-8th

“The Triangle Shirtwaist Fire and International Women’s Day: 100 Years On.” ILO.
https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_152708/lang–en/index.htm

“Don’t Forget What International Women’s Day is Really About – Striking.” The Independent. https://www.independent.co.uk/voices/international-womens-day-where-it-comes-from-history-strike-a8245711.html

“International Women’s Day 2020: Brands and buys giving back to the cause.” Yahoo Sports.
https://sports.yahoo.com/international-womens-day-20020-brand-campaigns-
103001456.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAJSykI9qEQmJ3UX2F0MrVXD9lD-sB5_HF2Eyo0sKawOQ4DNW4_lRQthah8LRVWvN1B9qbiuYwxSWAj-xX93_b6U08bSviJClQh_qB3Ur9fltE4LAVRblir-RjnhCWxEruBMwqCOv3AwYjz4lgvDffh6E1U3IQZtT7tEQ2FoTXXy3

“Brands Giving Back in Honor of International Women’s Day.” Forbes.
https://www.forbes.com/sites/forbes-personal-shopper/2019/03/08/brands-giving-back-in-honor-of-international-womens-day/

Share this post

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email

Over spelling en interpunctie

Vrouwengereedschap wordt onderhouden door vrijwilligers. Naast het bijhouden van deze website en social media kanalen, hebben wij allen ook een full-time baan. Daarom kan het voorkomen dat er hier en daar spellings- of interpunctiefouten in onze tekst staan. En dat vinden wij helemaal niet erg! Zolang onze stukken leesbaar zijn en de boodschap duidelijk is, maken wij ons geen zorgen over een foutje. Hopelijk jij ook niet ;)